รู้จักวัสดุและระบบโซล่าร์เซลล์ ก่อนตัดสินใจเลือกวิธีติดตั้ง

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา “โซล่าเซลล์” กลายเป็นหนึ่งในทางเลือกด้านพลังงานที่หลายคนให้ความสนใจ ไม่ว่าจะเป็นบ้านพักอาศัย อาคารสำนักงาน โรงงาน หรือแม้แต่โครงการขนาดใหญ่ระดับประเทศ อย่างไรก็ตาม หนึ่งในคำถามที่ผู้สนใจติดตั้งมักจะสับสนมากที่สุดคือ “สรุปแล้วโซล่าเซลล์มีกี่แบบ และควรเลือกใช้แบบไหนกันแน่ ?” ความสับสนนี้เกิดขึ้นเพราะคำว่า “แบบ” หรือ “ระบบ” เนื่องจากการติดตั้งโซล่าเซลล์สามารถจำแนกได้ในหลายมิติ ทั้งประเภทของแผงรับแสง รูปแบบการบริหารจัดการไฟฟ้า ไปจนถึงลักษณะการติดตั้ง ซึ่งทั้ง 3 ส่วนนี้ไม่เหมือนกัน แต่ก็มีความสัมพันธ์ทับซ้อนเกี่ยวข้องกันอยู่

บทความนี้จะพาไปเจาะลึกทุกองค์ประกอบ เพื่อให้เห็นภาพรวมว่าการจะลงทุนสร้างแหล่งพลังงานไฟฟ้าไว้ใช้เองนั้นต้องเลือกจับคู่เทคโนโลยีอย่างไรให้คุ้มค่าเงินที่สุด และตอบโจทย์พฤติกรรมการใช้ไฟอย่างแท้จริง

โซล่าเซลล์มีกี่ประเภท ?

จุดเริ่มต้นของระบบพลังงานแสงอาทิตย์คือ “แผงโซล่าเซลล์” (Solar Module/Panel) ซึ่งทำหน้าที่เปลี่ยนพลังงานแสงอาทิตย์ให้เป็นพลังงานไฟฟ้ากระแสตรง (DC) ดังนั้น คำถามแรกที่ผู้ติดตั้งควรหาคำตอบคือ “โซล่าเซลล์มีกี่ประเภท ?” โดยปัจจุบันเทคโนโลยีการผลิตแผงมีการพัฒนาไปมาก แต่ในท้องตลาดหลัก ๆ ยังคงแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ตามลักษณะของสารกึ่งตัวนำที่ใช้ผลิต

1. โซล่าเซลล์ประเภท Monocrystalline (Mono)

เทคโนโลยีที่ได้รับความนิยมและมีประสิทธิภาพสูงที่สุดในปัจจุบัน สังเกตได้ง่ายจากลักษณะของเซลล์ที่เป็นสี่เหลี่ยมตัดมุม สีดำเข้มและดูเรียบเนียนสม่ำเสมอ ผลิตจากซิลิคอนที่มีความบริสุทธิ์สูง โดยการหลอมซิลิคอนให้เป็นแท่งผลึกเดี่ยวทำให้อิเล็กตรอนเคลื่อนที่ได้ดี

• จุดเด่น : มีค่าประสิทธิภาพ (Efficiency) เฉลี่ยอยู่ที่ 17-22% หรือมากกว่า ผลิตไฟฟ้าได้ดีแม้ในพื้นที่จำกัด และมีอายุการใช้งานยาวนานที่สุด (25 ปีขึ้นไป) นอกจากนี้ยังทำงานได้ดีกว่าแบบอื่นเมื่ออยู่ในภาวะแสงน้อย
• ข้อควรพิจารณา : ราคามักจะสูงกว่าประเภทอื่นเล็กน้อย แต่เมื่อเทียบกับความคุ้มค่าในระยะยาวถือว่าดีที่สุด เหมาะสำหรับบ้านพักอาศัยที่ต้องการความสวยงามและมีพื้นที่หลังคาจำกัด

2. โซล่าเซลล์ประเภท Polycrystalline (Poly)

เป็นเทคโนโลยีที่เคยครองตลาดมาก่อน สังเกตได้จากสีของแผงที่จะเป็นสีน้ำเงินเข้ม และมีลวดลายคล้ายเกล็ดน้ำแข็ง ซึ่งเกิดจากกระบวนการผลิตที่มาจากการนำซิลิคอนเหลวมาเทใส่แม่พิมพ์ แล้วปล่อยให้เย็นตัวลง ทำให้เกิดผลึกซิลิคอนหลายทิศทาง การเคลื่อนที่ของอิเล็กตรอนจึงไม่ดีเท่าแบบผลึกเดี่ยว

• จุดเด่น : กระบวนการผลิตซับซ้อนน้อยกว่า ทำให้มีราคาถูกกว่าแบบ Mono เหมาะสำหรับโครงการขนาดใหญ่ที่มีพื้นที่ติดตั้งเหลือเฟือ และไม่เน้นเรื่องความสวยงามมากนัก
• ข้อควรพิจารณา : ประสิทธิภาพเฉลี่ยต่ำกว่า (ประมาณ 15-17%) ทำให้ต้องใช้พื้นที่ติดตั้งมากกว่าเพื่อให้ได้กำลังไฟเท่ากับแบบ Mono นอกจากนี้ยังมีค่าสัมประสิทธิ์อุณหภูมิที่ด้อยกว่า คือเมื่ออากาศร้อนจัด ประสิทธิภาพการผลิตไฟจะลดลงมากกว่าแบบ Mono

3. โซล่าเซลล์ประเภท Thin Film (Amorphous)

เป็นเทคโนโลยีที่แตกต่างจากสองแบบแรกอย่างสิ้นเชิง โดยไม่ได้ใช้ผลึกซิลิคอนเป็นก้อน แต่ใช้การพ่นสารกึ่งตัวนำบาง ๆ (เช่น Amorphous Silicon, Cadmium Telluride) ลงบนวัสดุรองรับ เช่น กระจก หรือพลาสติก

• จุดเด่น : มีความยืดหยุ่นสูง โค้งงอได้ น้ำหนักเบา และทนต่อความร้อนได้ดีมาก เหมาะกับการติดตั้งบนพื้นผิวโค้ง หรือใช้เป็นวัสดุก่อสร้างตกแต่ง (BIPV)
• ข้อควรพิจารณา : ประสิทธิภาพต่ำที่สุด (ประมาณ 7-13%) ทำให้ต้องใช้พื้นที่มหาศาลในการติดตั้งเพื่อให้ได้กำลังไฟที่ต้องการ จึงไม่นิยมใช้ในการผลิตไฟฟ้าหลักสำหรับบ้านหรือโรงงานทั่วไป แต่มักพบในอุปกรณ์ขนาดเล็ก เช่น เครื่องคิดเลข หรือนาฬิกา

ระบบโซล่าเซลล์มีกี่ระบบ ?

เมื่อเราเลือก “แผง” ที่จะทำหน้าที่ผลิตไฟฟ้าได้แล้ว โจทย์ต่อมาคือ “เราจะบริหารจัดการไฟฟ้าที่ผลิตได้นั้นอย่างไร ?” ดังนั้น นี่คือที่มาของการแบ่งว่า “โซล่าเซลล์มีกี่ระบบ ?” ตามรูปแบบการเชื่อมต่อด้านล่างนี้

1. ระบบ On-Grid (ออนกริด)

ระบบโซล่าร์เซลล์ยอดนิยมอันดับหนึ่งสำหรับบ้านพักอาศัย โรงงาน และอาคารพาณิชย์ในประเทศไทย เนื่องจากมีความคุ้มค่าในการลงทุน (ROI) เร็วที่สุด

• หลักการทำงาน : เป็นระบบโซล่าร์เซลล์ที่ “เชื่อมต่อขนาน” กับสายส่งของการไฟฟ้า โดยไฟฟ้าที่ผลิตได้จากแผงโซล่าเซลล์จะถูกแปลงเป็นกระแสสลับ (AC) ผ่าน Inverter และจ่ายเข้าไปใช้ในบ้านทันที โดยเครื่องใช้ไฟฟ้าจะดึงไฟจากโซล่าเซลล์ก่อน หากผลิตไม่พอ จะดึงไฟจากการไฟฟ้ามาสมทบโดยอัตโนมัติ
• เหมาะสำหรับ : ผู้ที่ใช้ไฟฟ้าในช่วงเวลากลางวันเป็นหลัก (บ้านที่มีคนอยู่กลางวัน, ออฟฟิศ, โรงงาน)
• ข้อดี : ประหยัดค่าไฟได้สูงสุด ไม่ต้องใช้แบตเตอรี่ที่มีราคาสูง สามารถขายไฟคืนให้การไฟฟ้าได้ (หากเข้าร่วมโครงการภาคประชาชน)
• ข้อจำกัด : ระบบโซล่าเซลล์ On-Grid ครบวงจรจะ “ตัดการทำงานทันทีเมื่อไฟดับ” เพื่อความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่การไฟฟ้าที่มาซ่อมไฟ ดังนั้น หากไฟฟ้าสาธารณะดับ บ้านที่ติด On-Grid ก็จะดับด้วย

2. ระบบ Off-Grid (ออฟกริด)

ระบบโซล่าร์เซลล์อิสระที่พึ่งพาตัวเอง 100% ไม่ยุ่งเกี่ยวกับสายส่งของการไฟฟ้า

• หลักการทำงาน : ไฟฟ้าที่ผลิตได้จากแผงจะถูกส่งไปเก็บไว้ใน “แบตเตอรี่” และเมื่อต้องการใช้ไฟฟ้า Inverter จะดึงไฟจากแบตเตอรี่มาแปลงเป็น AC จ่ายให้อุปกรณ์ไฟฟ้า
• เหมาะสำหรับ : พื้นที่ห่างไกลที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง (เช่น บนดอย, เกาะ, สวนการเกษตร) หรือผู้ที่ต้องการพลังงานสะอาดแบบ 100%
• ข้อดี : มีไฟฟ้าใช้แน่นอนแม้ไม่มีสายส่ง ไฟไม่ดับตามการไฟฟ้า
• ข้อจำกัด : ต้นทุนสูงมากเนื่องจากราคาแบตเตอรี่ และต้องมีการคำนวณโหลดการใช้ไฟฟ้าอย่างแม่นยำ หากคำนวณผิด ไฟอาจไม่พอใช้ตลอดคืน อีกทั้งแบตเตอรี่มีอายุการใช้งานจำกัด ต้องเปลี่ยนตามระยะเวลา

3. ระบบ Hybrid (ไฮบริด)

เป็นระบบโซล่าร์เซลล์ที่นำข้อดีของ On-Grid และ Off-Grid มารวมกัน คือ “ประหยัดค่าไฟ + มีไฟสำรอง”

• หลักการทำงาน : ระบบเชื่อมต่อกับสายส่งการไฟฟ้า แต่ก็มีแบตเตอรี่สำหรับกักเก็บพลังงานด้วย ในเวลากลางวันระบบจะผลิตไฟใช้และชาร์จลงแบตเตอรี่ หากไฟดับ ระบบสามารถดึงไฟจากแบตเตอรี่มาจ่ายให้อุปกรณ์สำคัญ (Critical Loads) ได้ หรือเลือกใช้ไฟจากแบตเตอรี่ในช่วง Peak Load (ช่วงที่ค่าไฟแพง) ตอนกลางคืนได้
• เหมาะสำหรับ : บ้านที่ต้องการความมั่นคงทางพลังงานสูง (เช่น มีผู้ป่วยต้องใช้เครื่องมือแพทย์, มีเซิร์ฟเวอร์ หรืออยู่ในพื้นที่ไฟตกบ่อย)
• ข้อดี : มีไฟใช้ตลอดเวลาแม้ไฟหลวงดับ บริหารจัดการพลังงานได้ยืดหยุ่นที่สุด
• ข้อจำกัด : ราคาสูงที่สุดในบรรดาทุกระบบ เนื่องจากต้องลงทุนทั้ง Inverter แบบ Hybrid และแบตเตอรี่ลิเธียมคุณภาพสูง

การติดตั้งแผงโซล่าเซลล์มีกี่แบบ ?

เมื่อเราเลือกสเปกแผง (Mono/Poly) และเลือกระบบ (On-Grid/Hybrid) ได้แล้ว คำถามสุดท้ายคือ “การติดตั้งแผงโซล่าเซลล์มีกี่แบบ ?” เพราะเรื่องนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับตำแหน่งที่จะนำแผงโซล่าไปจัดวาง ส่วนคำตอบก็สามารถแบ่งไปตามลักษณะทางกายภาพของสถานที่ ดังนี้

1. การติดตั้งโซล่าเซลล์บนหลังคา (Rooftop Solar)

เป็นการติดตั้งที่แพร่หลายที่สุด เพราะเป็นการใช้พื้นที่ว่างเปล่า (หลังคา) ให้เกิดประโยชน์ โดยไม่เสียพื้นที่ใช้สอยด้านล่าง

• ลักษณะงาน : ยึดแผงเข้ากับโครงสร้างหลังคาด้วยอุปกรณ์จับยึด (Mounting) เฉพาะทาง ซึ่งต้องออกแบบให้รองรับน้ำหนักและแรงลมได้
• สิ่งที่ต้องคำนึง : ทิศทางของหลังคา (ทิศใต้/ตะวันตก รับแดดดีที่สุด), ความแข็งแรงของโครงสร้าง และชนิดของหลังคา (เมทัลชีต, กระเบื้องลอนคู่ หรือซีแพคโมเนีย) จะใช้อุปกรณ์ยึดต่างกัน
• ข้อดี : ประหยัดพื้นที่ ช่วยลดความร้อนที่ส่งผ่านลงมาสู่ตัวอาคารได้ระดับหนึ่ง

2. การติดตั้งโซล่าเซลล์แบบฟาร์ม (Solar Farm / Ground Mount)

เหมาะสำหรับโรงงานขนาดใหญ่ หรือธุรกิจขายไฟฟ้าที่มีที่ดินว่างเปล่า

• ลักษณะงาน : ติดตั้งบนโครงสร้างเหล็กที่ยึดกับพื้นดิน
• ข้อดี : ดูแลรักษาและทำความสะอาดง่ายกว่าบนหลังคา ระบายความร้อนได้ดีกว่าเนื่องจากมีลมพาดผ่านใต้แผงได้สะดวก สามารถปรับองศาแผงให้รับแดดได้เต็มที่โดยไม่ถูกจำกัดด้วยความลาดเอียงของหลังคา
• ข้อจำกัด : ใช้พื้นที่เยอะ และมีค่าใช้จ่ายในการเดินสายไฟและปรับปรุงหน้าดิน

3. การติดตั้งโซล่าเซลล์ลอยน้ำ (Floating Solar)

นวัตกรรมใหม่ที่กำลังมาแรง โดยเฉพาะในกลุ่มโรงงานที่มีบ่อน้ำขนาดใหญ่ หรือเขื่อนต่าง ๆ

• ลักษณะงาน : ติดตั้งแผงบนทุ่นลอยน้ำชนิดพิเศษ (HDPE) ที่ทนทานต่อแสง UV
• ข้อดี : ประสิทธิภาพการผลิตไฟสูงกว่าแบบอื่นประมาณ 5-10% เนื่องจากได้รับไอเย็นจากน้ำช่วยระบายความร้อนให้แผง ช่วยลดการระเหยของน้ำในบ่อ และไม่เสียพื้นที่ดินหรือหลังคา
• ข้อจำกัด : การติดตั้งและการเดินสายไฟใต้น้ำมีความซับซ้อน ต้องใช้อุปกรณ์ที่ทนความชื้นสูงเป็นพิเศษ

เริ่มประหยัดค่าไฟกับ Solar PPM วันนี้

เมื่อคุณเข้าใจแล้วว่าโซล่าเซลล์มีกี่ระบบ และระบบโซล่าเซลล์แบบไหนที่ตอบโจทย์ความต้องการที่สุด ขั้นตอนสำคัญต่อมาคือการเลือกผู้เชี่ยวชาญที่ไว้ใจได้ Solar PPM พร้อมเป็นพาร์ตเนอร์เคียงข้างคุณ ด้วยบริการโซลูชันโซล่าเซลล์ครบวงจร ช่วยลดต้นทุนพลังงานได้ทันที 30-40% พร้อมนำพาธุรกิจและที่พักอาศัยของคุณก้าวสู่ความยั่งยืนด้วยพลังงานสะอาดที่ได้มาตรฐานระดับสากล

Solar PPM พาร์ตเนอร์ด้านพลังงานที่พร้อมดูแลคุณครบวงจร

• เป็นทั้งผู้ผลิตและประกอบแผง : มั่นใจในคุณภาพกับแผงโซล่าเซลล์ที่ผลิตในประเทศไทย มาตรฐานสากล ควบคุมต้นทุนและคุณภาพได้ดีกว่า
• ผู้เชี่ยวชาญการติดตั้งทุกประเภท : มีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญในการออกแบบระบบโซล่าเซลล์ทุกรูปแบบ ให้เหมาะสมกับโครงสร้างของแต่ละธุรกิจ
• ทีมงานมืออาชีพ : ดำเนินงานโดยวิศวกรและทีมช่างที่มีประสบการณ์ มั่นใจในความปลอดภัยและมาตรฐานงานวิศวกรรมระดับสูง
• งานสเกลใหญ่ไว้ใจเราได้ : เชี่ยวชาญการจัดการโครงการขนาดใหญ่ระดับโรงงานอุตสาหกรรม (Utility Scale) พร้อมรับรองความเสถียรของระบบในระยะยาว
• ดูแลทุกขั้นตอน : บริการแบบครบวงจร ตั้งแต่การสำรวจ ออกแบบ ดำเนินการด้านกฎหมาย ไปจนถึงการบำรุงรักษาตลอดอายุสัญญา

ไม่ว่าโจทย์ของคุณจะเป็นการลดค่าไฟสูงสุดด้วยบริการรับติดตั้งโซล่าเซลล์ On-Grid หรือต้องการระบบรูปแบบอื่น ๆ สำหรับบ้านและโรงงานอุตสาหกรรม สามารถติดต่อเราเพื่อขอคำปรึกษาและสำรวจหน้างานฟรี

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่

Tel : 02-628-6100 ต่อ 801

Email : epc1@solarppm.com

Line : @solarppm

ข้อมูลอ้างอิง :

Solar – Fuels & Technologies. สืบค้นวันที่ 16 มกราคม 2569 จาก [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/solar/]

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับระบบและประเภทของโซล่าเซลล์ (FAQs)

Q : การติดตั้งโซล่าเซลล์มีกี่ประเภทตามลักษณะการใช้งาน ?

A : หากแบ่งตามลักษณะการเชื่อมต่อและการบริหารจัดการไฟฟ้า จะแบ่งได้เป็น 3 ระบบหลัก ได้แก่

• ระบบ On-Grid : เชื่อมต่อกับสายส่งการไฟฟ้า เน้นลดค่าไฟตอนกลางวัน คืนทุนไวที่สุด
• ระบบ Off-Grid : ไม่เชื่อมต่อการไฟฟ้า ใช้ร่วมกับแบตเตอรี่ เหมาะสำหรับพื้นที่ห่างไกลที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง
• ระบบ Hybrid : ผสมผสานทั้งสองระบบ มีแบตเตอรี่สำรองไฟ ใช้ได้ทั้งลดค่าไฟและเป็นไฟสำรองเมื่อไฟดับ

Q : ระบบโซล่าร์เซลล์ใดมีความคุ้มค่าในการลงทุน (ROI) สูงสุดสำหรับบ้านและธุรกิจทั่วไป ?

A : ระบบโซล่าร์เซลล์ On-Grid ถือว่ามีความคุ้มค่าสูงสุดและคืนทุนไวที่สุด (ประมาณ 3-5 ปี) เนื่องจากมีต้นทุนอุปกรณ์ต่ำกว่าระบบอื่นเพราะไม่ต้องใช้แบตเตอรี่ซึ่งมีราคาสูง และสามารถนำไฟฟ้าที่ผลิตได้มาหักลบหน่วยค่าไฟได้ทันทีในช่วงกลางวัน ซึ่งเป็นช่วงที่ภาคธุรกิจมีการใช้ไฟสูงสุด

Q : ทำไมติดตั้งระบบ On-Grid แล้ว ไฟดับแต่โซล่าเซลล์ถึงดับด้วย ไม่สามารถใช้ไฟได้ ?

A : เป็นระบบความปลอดภัยมาตรฐานที่เรียกว่า Anti-Islanding เมื่อไฟจากการไฟฟ้าดับ Inverter จะต้องตัดการทำงานทันทีเพื่อหยุดจ่ายกระแสไฟย้อนกลับเข้าสู่สายส่ง ทั้งนี้เพื่อความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่การไฟฟ้าที่กำลังปฏิบัติงานซ่อมแซมระบบไฟ หากต้องการให้มีไฟใช้ตอนไฟดับ ต้องติดตั้งเป็นระบบ Hybrid ที่มีแบตเตอรี่

Q : หากพื้นที่หลังคามีจำกัด ควรเลือกใช้แผงโซล่าเซลล์ประเภทใด ?

A : ควรเลือกใช้แผงประเภท Monocrystalline โดยเฉพาะเทคโนโลยีใหม่ ๆ เช่น Mono Half-Cut Cell เพราะมีประสิทธิภาพการผลิตไฟต่อตารางเมตรสูงที่สุด ทำให้ในพื้นที่ติดตั้งเท่ากัน แผง Mono จะผลิตกำลังวัตต์ได้มากกว่าแผง Poly หรือ Thin Film